مصطفى النوراني الاردبيلي

46

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

رازيانج و شكر در نزديكى تابستان سه ماه در هر ماه سه مرتبه و در نزديكى زمستان سه ماه در هر ماه سه مرتبه و به جاى رازيانه مصطكى هم مىگذارند كه جز مرض مرگ مريض نمىشود يعنى در زمستان به جاى رازيانه مصطكى مصرف مىشود . رازيانه را مالثريون ، انيسون ، رازيانه ، باديان هم مىگويند . تخم رازيانه مانند تخم گشنيز است . رازيانج ، رازيانه : گياهى است از تيره چتريان كه دو ساله مىباشد . بعضى گونه‌هايش پايا بوده و در سراسر نواحى بحر الروم و حبشه و ايران مىرويد ارتفاع آن بين 1 تا 5 / 1 متر است ، برگهايش متناوب و داراى بريدگى بسيار و دم‌برگش شامل غلافى است كه ساقه را فرامىگيرد برگش معطر و طعمش مطبوع و كمى شيرين است رازيانج ، شمار شمره ، سونف ، باديان ، بسباس . « 1 » رازيانه گياهى است علفى و معطر كه همه جا كشت مىشود . قسمت مستعمل دانه آن است كه از آن اسانس نيز گرفته مىشود رازيانه را نيروبخش مقوّى معده ، اشتهاآور ، آرام‌كننده ، قاعده‌آور ، زياد كننده شير و بادشكن دانسته‌اند . « 2 » باديانه اسم فارسى است و به فارسى عامه رازيانه كه معرب آن رازيانج است و والان بزرگ نيز مىگويند و به شيرازى جوللو و به سيستانى بادتخم و به يونانى مارديون و مارسيون و به رومى شمار و به مغربى بسباس و به انگليسى اينسيطد و به هندى سونف و بريانى مىنامند و آن بستانى و برى مىباشد بستانى آن مزروع و ساقه آن يك ذرع و گل آن زرد مىباشد و همه نبات آن مستعمل است . برى آن خودرو و بسيار سبز و كوچكتر از بستانى و چون آن را بخايند زبان را خدر مىكند و بهترين آن بستانى تازه آن است گرم و خشك است . « 1 » شيخ مىفرمايد : رازيانج ، رازيانه ، تخمش به تخم كرفس مىماند . رازيانه بيابانى بسيار گرم و خشك‌تر از كاشتنى است بند آمده را بگشايد ، بقراط عقيده دارد كه حشرات تخم رازيانه سبز را مىخورند تا ديد قوى يابند و مار افعى بعد از گذشتن فصل زمستان كه

--> ( 1 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 1620 . ( 2 ) - طب النبى و الائمه عليهم السلام ، ص 180 . ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 1 ، ص 253 .